Kapliczki, figury i krzyże przydrożne od pokoleń są częścią krajobrazu ziemi opoczyńskiej. Stoją przy drogach, na rozstajach, wśród pól, przy domach i na granicach miejscowości. Niektóre są bogato zdobione, inne mają prostą, niemal surową formę. Każda z nich ma jednak swoją historię.
Praca nad albumem „Małe formy sakralne. Kapliczki, figury i krzyże Gminy Opoczno” zajęła mi pół roku. W tym czasie odwiedziłem i sfotografowałem ponad 120 miejsc, przemierzając setki kilometrów lokalnych dróg.
Zależało mi, żeby pokazać nie tylko same kapliczki, ale również krajobraz, którego są częścią. Dlatego nie ograniczyłem fotografowania do jednego wyjazdu czy jednej pory roku. Wracałem wiosną, latem i jesienią, szukając odpowiedniego światła, kolorów i atmosfery. Czasem wystarczyło zatrzymać się na chwilę, innym razem trzeba było przyjechać ponownie.
Tak powstał fotograficzny zapis miejsc, które od dziesiątek, a czasem setek lat towarzyszą mieszkańcom opoczyńskich wsi. Miejsc związanych z wiarą, lokalną historią i tradycją, ale też zwyczajnie pięknych w swojej prostocie i otaczającym je krajobrazie.
Przydrożne kapliczki i krzyże powstawały z różnych powodów. Były wyrazem wiary, wdzięczności za ocalenie, pamiątką ważnych wydarzeń i świadectwem lokalnej historii. Fundowały je całe społeczności, parafie oraz pojedyncze rodziny.
Pełniły również funkcję drogowskazów. Wyznaczały granice miejscowości, wskazywały kierunki dawnych szlaków i miejsca ważne dla mieszkańców. Z czasem stały się nieodłącznym elementem lokalnego krajobrazu.
Wiele z nich przetrwało dziesiątki, a nawet setki lat. Zmieniały się drogi, zabudowania i otoczenie, ale kapliczki pozostawały na swoich miejscach.
Kapliczka słupowa na rozstaju dróg z Sielca, Karwic i Adamowa to jedna z najstarszych w gminie. Rozstaje miały w dawnej wsi szczególne znaczenie: tu kończyła się znana okolica, a zaczynała droga w świat. Figura postawiona na skrzyżowaniu miała chronić podróżnych i oswajać to miejsce.
Przy krzyżach na końcu wsi kondukt pogrzebowy zatrzymywał się, żeby zmarły pożegnał się ze swoją miejscowością. W Brzustówku mieszkańcy postawili w 1959 roku kapliczkę właśnie przy takim krzyżu, na rozstajnych drogach.
Na terenie gminy Opoczno można spotkać kapliczki słupowe, skrzynkowe, wnękowe, domkowe i brogowe. Różnią się konstrukcją, materiałem i sposobem wykonania. Od prostych drewnianych skrzynek zawieszonych na drzewach, przez kamienne słupy z figurami, po niewielkie murowane kapliczki. Każda z tych form jest częścią lokalnej tradycji i krajobrazu.
Kapliczki i krzyże stawiano z wdzięczności, dla upamiętnienia ważnych wydarzeń, jako wyraz wiary i prośbę o opiekę. Fundowały je całe społeczności, parafie i pojedyncze rodziny. Niektóre przypominały o wydarzeniach historycznych, inne o osobistych przeżyciach mieszkańców. Wiele z tych historii przetrwało do dziś dzięki datom i inskrypcjom wyrytym w kamieniu.
Kamienna kapliczka w Modrzewiu powstała w 1917 roku, jeszcze przed odzyskaniem niepodległości. Napis „Boże broń naród polski” był wtedy jednocześnie modlitwą i deklaracją.
W 1918 roku w gminie powstało kilka kapliczek. W Stużnie Kolonii mieszkańcy upamiętnili odzyskanie niepodległości, a w Podkuniczkach, dzisiejszym Ziębowie, kapliczkę ufundowała miejscowa młodzież.
Figurę w Klinach ufundowali w 1939 roku Antoni i Wiktoria Śpiewakowie. Prośba z cokołu pochodzi z suplikacji, śpiewanych w czasie zarazy, suszy czy wojny. Te same słowa wypisali mieszkańcy Antoniowa na kapliczce z 1959 roku.
Album dokumentuje niewielkie obiekty sakralne z 34 miejscowości gminy Opoczno, od Adamowa po Ziębów: kapliczki, figury i krzyże stojące przy drogach, w polach i przed domami.
Wydany przez Bielowickie Stowarzyszenie Twórców Ludowych i Przyjaciół Kultury Ludowej album powstał we współpracy z Gminą Opoczno i Muzeum Regionalnym w Opocznie. Za fotografie oraz projekt graficzny i skład publikacji odpowiadałem osobiście. Album doczekał się również drugiego wydania w 2020 roku.
154 strony, 34 miejscowości, kwadratowy format 20 × 20 cm. Rozkładówki przewijasz strzałkami, gestem albo klawiszami.
W maju przydrożne kapliczki nabierają szczególnego znaczenia. Mieszkańcy dekorują je kwiatami i wstążkami, a wieczorami spotykają się na wspólnych modlitwach i śpiewaniu pieśni maryjnych. To zwyczaj, który przez pokolenia łączył lokalne społeczności. Kapliczka stawała się wtedy nie tylko miejscem modlitwy, ale również spotkań sąsiadów.
Wśród figur umieszczanych w kapliczkach szczególne miejsce zajmują Matka Boża, św. Jan Nepomucen i św. Florian. Każda z tych postaci miała swoje znaczenie. Do św. Jana Nepomucena zwracano się o ochronę przed wodą i powodziami, a do św. Floriana przed ogniem. Spotkać można również przedstawienia Chrystusa Frasobliwego oraz innych świętych, których obecność odzwierciedlała wierzenia i potrzeby mieszkańców.
Twórcy ludowi, tradycyjne rękodzieło i rodzinne historie ludzi, którzy nadal rozwijają kulturę regionu.
Zobacz projekt →
Dawna kuchnia regionu, lokalne przepisy, gwara, Koła Gospodyń Wiejskich i fotograficzna dokumentacja kulinarnego dziedzictwa.
Zobacz projekt →
Rok obrzędowy opoczyńskiej wsi: święta, praca, wierzenia i codzienne życie.
Zobacz projekt →„Kapliczki, figury i krzyże” są częścią większej serii moich projektów o kulturze ludowej regionu opoczyńskiego. Tym razem bohaterem jest krajobraz i ślady wiary zapisane w kamieniu, drewnie i metalu.
Realizuję projekty fotograficzne związane z folklorem, lokalnym dziedzictwem, rzemiosłem, obrzędami i kulturą dla instytucji, samorządów i wydawców.
Zobacz więcej projektów →